हुशारी की मूर्खपणा?

आयुष्यात अनेक वेळा आपण एखादा निर्णय घेतो तेव्हा आपल्याला वाटतं की आपण खूप हुशारी करत आहोत. आपण जास्त विचार करतो, सगळे पर्याय तपासतो, जोखीम टाळतो आणि स्वतःला सुरक्षित ठेवण्याचा प्रयत्न करतो. पण काही वेळा हीच अति हुशारी उलटी ठरते आणि जिथे साधा निर्णय पुरेसा असतो तिथे आपण इतका विचार करतो की संधी हातातून निसटते. अशा वेळी प्रश्न पडतो — ही खरी हुशारी होती की नकळत केलेला मूर्खपणा?
हुशारी आणि मूर्खपणा यांच्यातील रेषा फार बारीक असते. योग्य वेळी घेतलेला धाडसी निर्णय आपल्याला पुढे नेतो, तर अति सावधपणा आपल्याला थांबवतो. अनेक लोक स्वतःला सुरक्षित ठेवण्याच्या नादात बदल टाळतात, जोखीम घेत नाहीत आणि नवीन संधी स्वीकारत नाहीत. त्यांना वाटतं की ते शहाणपणाने वागत आहेत, पण प्रत्यक्षात ते भीतीमुळे मागे हटत असतात. अति विचार, अति विश्लेषण आणि अति शंका — या सगळ्यामुळे कृती थांबते.
दैनंदिन आयुष्यातही हे दिसून येतं. छोट्या गोष्टींसाठी मोठे गणित मांडणं, प्रत्येक निर्णयात परिपूर्णतेची अपेक्षा ठेवणं आणि “चूक होऊ नये” म्हणून काहीच न करणं — या सवयी माणसाला स्थिर ठेवतात. कधी कधी साधेपणातलं शहाणपण मोठं असतं. सरळ निर्णय, वेळेवर केलेली कृती आणि परिस्थितीनुसार घेतलेलं पाऊल — हेच खऱ्या अर्थाने उपयोगी ठरतं.
नात्यांमध्येही अति हुशारी घातक ठरते. प्रत्येक शब्दाचा अर्थ काढणं, समोरच्याच्या भावना तपासणं, सतत शंका घेणं — यामुळे विश्वास कमी होतो आणि नातं कमकुवत होतं. कधी कधी सरळ बोलणं, मनापासून ऐकणं आणि साधेपणाने वागणं हेच नात्यांना मजबूत करतं. हुशारी म्हणजे नेहमीच जास्त विचार नव्हे; ती योग्य वेळी योग्य साधेपणा निवडण्याची क्षमता आहे.
काम आणि करिअरमध्येही अति हुशारीचा फटका बसतो. काही लोक सतत “परफेक्ट वेळ” येण्याची वाट पाहतात. त्यांना वाटतं की अजून तयारी हवी, अजून माहिती हवी, अजून अनुभव हवा — आणि या वाट पाहण्यात अनेक संधी निघून जातात. प्रत्यक्षात, अपूर्ण तयारीत घेतलेलं पाऊलही अनेकदा मोठा अनुभव देतं. चूक होणं ही प्रक्रियेचा भाग आहे; चूक टाळण्याच्या नादात कृती टाळणं हीच खरी चूक ठरते.
“अतीशहाणा त्याचा बैल रिकामा” ही म्हण याच वास्तवाकडे निर्देश करते. जास्त शहाणपणा दाखवण्याच्या प्रयत्नात शेवटी हातात काहीच राहत नाही. हुशारीचा अर्थ फक्त डोकं चालवणं नसून, योग्य वेळी कृती करणं, परिस्थिती स्वीकारणं आणि साधेपणातलं शहाणपण ओळखणं हा आहे. प्रत्येक गोष्ट गुंतागुंतीची नसते; काही निर्णय सरळ आणि स्पष्ट असतात.
शेवटी, हुशारी आणि मूर्खपणा यांचं अंतर आपल्या विचारसरणीत असतं. जिथे विचार आपल्याला पुढे नेतो, तिथे तो शहाणपण असतो; पण जिथे विचारच आपल्याला थांबवतो, तिथे तो नकळत मूर्खपणा ठरतो. आयुष्य नेहमी परिपूर्ण उत्तर देत नाही, पण वेळेवर घेतलेली साधी कृती अनेकदा सर्वात मोठी हुशारी ठरते.