तुलनेत अडकलेली पिढी

आजची पिढी एका अशा युगात जगते आहे जिथे तुलना ही जीवनाचा अविभाज्य भाग बनली आहे. अभ्यास असो, करिअर असो, पैसा, रूप, सोशल मीडिया, यश किंवा जीवनशैली — प्रत्येक क्षेत्रात आपण स्वतःची तुलना इतरांशी करत असतो. अनेकदा ही तुलना आपल्याला प्रेरणा देण्याऐवजी दबाव, असमाधान आणि आत्मविश्वासाची कमतरता निर्माण करते. आपण काय आहोत, आपली क्षमता काय आहे, आपला प्रवास कसा आहे — यापेक्षा “इतर कुठे पोहोचले आहेत” याकडे जास्त लक्ष दिलं जातं.
सोशल मीडियामुळे ही तुलना अधिक तीव्र झाली आहे. लोकांचे यश, ट्रॅव्हल, लक्झरी लाईफ, रिलेशनशिप्स आणि परफेक्ट दिसणारे क्षण पाहून अनेकांना स्वतःचं आयुष्य कमी वाटायला लागतं. प्रत्यक्षात, हे सगळं वास्तवाचं पूर्ण चित्र नसतं — ते फक्त निवडक, फिल्टर लावलेले आणि सुंदर करून दाखवलेले क्षण असतात. पण तरीही मन नकळत तुलना करत राहतं, आणि त्यातून असमाधान वाढतं.
विद्यार्थ्यांमध्ये ही तुलना विशेषतः तीव्र दिसते. कोणाला किती मार्क्स मिळाले, कुणी कोणत्या कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला, कुणाची पॅकेज जास्त आहे — या सगळ्यामुळे स्वतःची किंमत कमी वाटायला लागते. काही जण खूप मेहनत करूनही इतरांपेक्षा मागे असल्याची भावना बाळगतात, आणि त्यामुळे आत्मविश्वास गमावतात. प्रत्यक्षात प्रत्येकाची क्षमता, आवड, गती आणि संधी वेगळी असते — पण तुलना ही गोष्ट आपण विसरायला लावते.
करिअर, नातेसंबंध आणि वैयक्तिक आयुष्यातही तुलना मोठा ताण निर्माण करते. “तो इतका यशस्वी आहे, आपण का नाही?”, “तिचं आयुष्य किती परफेक्ट दिसतं”, “आपण मागे पडतोय का?” — असे प्रश्न मनात सतत येत राहतात. पण हे प्रश्न अनेकदा वास्तवापेक्षा भीती आणि असुरक्षिततेवर आधारित असतात. तुलना आपल्याला स्वतःच्या प्रगतीकडे पाहण्याऐवजी, इतरांच्या शर्यतीत ओढून नेते.
तुलनेत अडकलेली पिढी अनेकदा स्वतःचं खरं मूल्य विसरते. आपली ताकद, आपली वेगळेपण, आपली प्रगती — याऐवजी आपण स्वतःला कमी लेखतो. पण सत्य हे आहे की प्रत्येकाचा प्रवास वेगळा असतो. कुणाची सुरुवात लवकर होते, कुणाची उशिरा; कुणाला यश पटकन मिळतं, तर कुणाला संघर्षानंतर — पण यामुळे कुणी मोठं किंवा लहान ठरत नाही.
तुलना पूर्णपणे वाईट नाही; ती आपल्याला प्रेरणा देऊ शकते, आपल्याला सुधारायला मदत करू शकते. पण जेव्हा तुलना आत्मविश्वास तोडते, आनंद हिरावून घेते आणि स्वतःची किंमत कमी वाटायला लावते — तेव्हा ती घातक ठरते. आपण इतरांशी नव्हे, तर स्वतःच्या कालच्या आवृत्तीशी तुलना केली पाहिजे — आज आपण कालपेक्षा किती पुढे आलो आहोत, हे अधिक महत्त्वाचं आहे.
आजची गरज आहे ती स्वतःच्या प्रवासावर विश्वास ठेवण्याची. प्रत्येकाला स्वतःचा वेळ, स्वतःचा मार्ग आणि स्वतःचं यश मिळतं. इतरांच्या आयुष्याकडे पाहून स्वतःला कमी लेखण्याऐवजी, आपली प्रगती ओळखणं, स्वतःचं कौतुक करणं आणि स्वतःवर विश्वास ठेवणं — हाच तुलनेतून बाहेर पडण्याचा खरा मार्ग आहे.
शेवटी, तुलना आपल्याला पुढे नेऊ शकते, पण त्यात अडकून राहिलो तर ती आपल्याला थांबवते. म्हणूनच, तुलनेच्या जाळ्यात अडकण्याऐवजी स्वतःचा वेगळा मार्ग स्वीकारणं आणि स्वतःच्या प्रगतीवर लक्ष केंद्रित करणं — हेच आजच्या पिढीसाठी सर्वात महत्त्वाचं आहे.