कुटुंब ही संकल्पना आपण लहानपणापासून भावनांशी जोडून पाहतो. आई-वडील, भाऊ-बहिण, नातलग—या सगळ्यांमध्ये प्रेम, आधार आणि आपलेपणा असावा अशी अपेक्षा असते. पण वास्तवात कधी कधी असं जाणवतं की नात्यांमध्ये भावना कमी आणि व्यवहार जास्त दिसू लागतो. “कुटुंब” हा शब्द जिथे निःस्वार्थ प्रेमाचं प्रतीक असावा, तिथे काही वेळा तो एक न बोललेला करार वाटू लागतो—जिथे अपेक्षा, आर्थिक स्थिती आणि सोयी महत्त्वाच्या ठरतात.
आजच्या काळात पैशाचं महत्त्व नाकारता येत नाही. प्रत्येक गोष्टीसाठी पैसा लागतो—शिक्षण, आरोग्य, घर, सुविधा. पण जेव्हा पैसा नात्यांचा मापदंड बनतो, तेव्हा प्रश्न निर्माण होतो. व्यक्तीची किंमत त्याच्या स्वभावावर, प्रेमावर किंवा नात्यांवर न ठरता त्याच्या कमाईवर ठरू लागते. नकळत कुटुंबात तुलना सुरू होते—कोण जास्त देतो, कोण कमी देतो, कोण उपयोगी आणि कोण ओझं. इथूनच “कुटुंब” आणि “करार” यामधली रेषा पुसट व्हायला लागते.
नात्यांमध्ये अपेक्षा असणं चुकीचं नाही; पण अपेक्षा जेव्हा अटी बनतात, तेव्हा आपलेपण कमी होतं. एखाद्या सदस्याची आर्थिक अडचण आली की त्याच्याकडे वेगळ्या नजरेने पाहिलं जातं, तर दुसऱ्याच्या यशावर अधिक प्रेम दाखवलं जातं. अशा वेळी कुटुंबातील नातं निःस्वार्थ राहत नाही; ते व्यवहारासारखं वाटू लागतं. भावना असतात, पण त्यावर पैशाची सावली पडते.
सोशल तुलना देखील या परिस्थितीला खतपाणी घालते. समाजात “कोण किती कमावतो” यावरून मान-सन्मान ठरतो. त्याचा परिणाम घरातही दिसू लागतो. ज्याच्याकडे पैसा आहे त्याचं मत अधिक ऐकलं जातं, आणि ज्याच्याकडे नाही त्याचं महत्त्व कमी होतं. अशा वेळी व्यक्तीला घरात असूनही परकेपणाची जाणीव होते—जणू तो सदस्य नसून फक्त एक भूमिका निभावत आहे.
पण प्रत्येक कुटुंब असं नसतं. अनेक घरांमध्ये अजूनही प्रेम, आधार आणि समजूत महत्त्वाची असते. खऱ्या अर्थाने कुटुंब म्हणजे अडचणीच्या वेळी सोबत उभं राहणं, यशात आनंद वाटणं आणि अपयशात धीर देणं. पैसा आवश्यक असला तरी तो नात्यांचा पाया नसतो; तो फक्त एक साधन असतो. जेव्हा साधनच उद्दिष्ट बनतं, तेव्हा नात्यांची उब कमी होते.
“कुटुंब की करार?” हा प्रश्न विचारण्यासाठी आहे, दोष देण्यासाठी नाही. तो आपल्याला स्वतःकडे पाहायला भाग पाडतो—आपण नात्यांकडे कसं पाहतो? आपण व्यक्तीला महत्त्व देतो की त्याच्या स्थितीला? कारण शेवटी कुटुंब ही भावना आहे, व्यवहार नाही. जिथे अटी कमी आणि समज जास्त असते, तिथे नातं करार बनत नाही—ते घर बनतं.
आजच्या काळात पैशाचं महत्त्व नाकारता येत नाही. प्रत्येक गोष्टीसाठी पैसा लागतो—शिक्षण, आरोग्य, घर, सुविधा. पण जेव्हा पैसा नात्यांचा मापदंड बनतो, तेव्हा प्रश्न निर्माण होतो. व्यक्तीची किंमत त्याच्या स्वभावावर, प्रेमावर किंवा नात्यांवर न ठरता त्याच्या कमाईवर ठरू लागते. नकळत कुटुंबात तुलना सुरू होते—कोण जास्त देतो, कोण कमी देतो, कोण उपयोगी आणि कोण ओझं. इथूनच “कुटुंब” आणि “करार” यामधली रेषा पुसट व्हायला लागते.
नात्यांमध्ये अपेक्षा असणं चुकीचं नाही; पण अपेक्षा जेव्हा अटी बनतात, तेव्हा आपलेपण कमी होतं. एखाद्या सदस्याची आर्थिक अडचण आली की त्याच्याकडे वेगळ्या नजरेने पाहिलं जातं, तर दुसऱ्याच्या यशावर अधिक प्रेम दाखवलं जातं. अशा वेळी कुटुंबातील नातं निःस्वार्थ राहत नाही; ते व्यवहारासारखं वाटू लागतं. भावना असतात, पण त्यावर पैशाची सावली पडते.
सोशल तुलना देखील या परिस्थितीला खतपाणी घालते. समाजात “कोण किती कमावतो” यावरून मान-सन्मान ठरतो. त्याचा परिणाम घरातही दिसू लागतो. ज्याच्याकडे पैसा आहे त्याचं मत अधिक ऐकलं जातं, आणि ज्याच्याकडे नाही त्याचं महत्त्व कमी होतं. अशा वेळी व्यक्तीला घरात असूनही परकेपणाची जाणीव होते—जणू तो सदस्य नसून फक्त एक भूमिका निभावत आहे.
पण प्रत्येक कुटुंब असं नसतं. अनेक घरांमध्ये अजूनही प्रेम, आधार आणि समजूत महत्त्वाची असते. खऱ्या अर्थाने कुटुंब म्हणजे अडचणीच्या वेळी सोबत उभं राहणं, यशात आनंद वाटणं आणि अपयशात धीर देणं. पैसा आवश्यक असला तरी तो नात्यांचा पाया नसतो; तो फक्त एक साधन असतो. जेव्हा साधनच उद्दिष्ट बनतं, तेव्हा नात्यांची उब कमी होते.
“कुटुंब की करार?” हा प्रश्न विचारण्यासाठी आहे, दोष देण्यासाठी नाही. तो आपल्याला स्वतःकडे पाहायला भाग पाडतो—आपण नात्यांकडे कसं पाहतो? आपण व्यक्तीला महत्त्व देतो की त्याच्या स्थितीला? कारण शेवटी कुटुंब ही भावना आहे, व्यवहार नाही. जिथे अटी कमी आणि समज जास्त असते, तिथे नातं करार बनत नाही—ते घर बनतं.
Download the app
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने, आजच ईरा app इंस्टॉल करा