आयुष्यभर प्रत्येक टप्प्यावर वाचावा असा लेख लिहिण्याचा प्रथम प्रयत्न, लेखक: सुनिल जाधव पुणे, 9359850065.
“व्यक्तिमत्वाला आणि स्वभावाला न शोभणाऱ्या भूमिका नाईलाजास्तव साकारायला भाग पाडणारा अनियंत्रित चित्रपट म्हणजे सर्वाचेच आयुष्य…!”
हा सुविचार किवा फक्त एक वाक्य नाही, तर संपूर्ण आयुष्याचा आरसा आहे. आयुष्य नावाचा हा चित्रपट कुठल्याही स्क्रिप्टशिवाय सुरू होतो, कुठे संपेल याची कल्पनाही देत नाही आणि आपण त्यात प्रमुख भूमिकेत असलो तरी दिग्दर्शक मात्र कायम अदृश्य असतो. प्रत्येक जण आपल्या स्वभावानुसार भूमिका करायला जन्माला येत नाही; अनेक वेळा परिस्थिती आपल्याला अशा भूमिका देते ज्या आपल्या मनाला, विचारांना, मूल्यांना शोभणाऱ्या नसतात. तरीही त्या कराव्याच लागतात… कारण आयुष्य ‘कट’ म्हणण्याची परवानगी देत नाही.
अविवाहित असताना माणूस स्वप्नांच्या भूमिकेत असतो. स्वतःसाठी जगायचं, मनाप्रमाणे निर्णय घ्यायचे, उडायचं, धावायचं, चुकायचं… पण इथेही आयुष्य पटकन आपली पटकथा बदलतं. कुटुंबाच्या अपेक्षा, समाजाचे निकष, नात्यांची बंधनं, या सगळ्यांमुळे कधी कधी जबाबदारीची भूमिका लवकरच गळ्यात पडते. मन अजून बालिश असतानाच परिपक्वतेचा मुखवटा घालावा लागतो. स्वभाव मोकळा असतानाही गंभीर व्हावं लागतं. तेव्हा कळतं, भूमिका आपली नसली तरी अभिनय करावा लागतो.
विवाहित आयुष्य म्हणजे तर या चित्रपटाचा मोठा भाग. इथे प्रेम, तडजोड, समजूत, मौन, संयम, सगळ्या भूमिका एकाच वेळी कराव्या लागतात. नवरा-बायको म्हणून जगताना अनेकदा स्वतःला बाजूला ठेवून ‘घर’ नावाच्या भूमिकेत शिरावं लागतं. कधी आपला स्वभाव स्पष्ट बोलणारा असतो, पण नातं टिकवण्यासाठी गप्प राहावं लागतं. कधी मन दुखलेलं असतं, पण कुटुंबासाठी हसावं लागतं. इथे अभिनय नसतो, तर जबाबदारी असते. आणि ही जबाबदारी निभावताना माणूस नकळत बदलत जातो.
विधवा किंवा विदुर आयुष्य ही तर या चित्रपटातील सर्वात शांत, पण सर्वात वेदनादायक भूमिका. इथे संवाद कमी आणि अंतर्मनातला आवाज जास्त असतो. जोडीदार गेल्यानंतर आयुष्य अचानक थांबत नाही, उलट अधिक वेगाने पुढे सरकायला लावतं. समाज अपेक्षा करतो की तुम्ही मजबूत व्हावं, वास्तव मात्र सांगतं की आतून तुम्ही तुटलेले असता. तरीही आई, वडील, आजी, आजोबा, कुटुंबाचा आधार, या भूमिका निभावत राहाव्या लागतात. दुःख दाखवण्याचीही मर्यादा ठरवून दिलेली असते. इथे आयुष्य शिकवतं की, वेदना गिळूनही माणूस जगू शकतो.
गरीब माणसासाठी हा चित्रपट संघर्षप्रधान असतो. रोज जगण्यासाठी धडपड, अपमान सहन करूनही स्वाभिमान जपण्याचा प्रयत्न, आणि परिस्थितीशी झुंज देत पुढे जाण्याची जिद्द, ही त्याची भूमिका. स्वभाव शांत असला तरी वेळप्रसंगी कठोर व्हावं लागतं. स्वप्न पाहायची इच्छा असूनही वास्तवाची भिंत उंच असते. तरीही हा माणूस शिकवतो की, परिस्थिती गरीब असली तरी माणूस मोठा असू शकतो.
श्रीमंत माणसासाठी मात्र हा चित्रपट वेगळ्या प्रकारचा असतो. बाहेरून झगमगाट, आतून एकाकीपणा. लोक प्रेमापेक्षा गरजेनुसार जवळ येतात. इथे माणसाला यशस्वी असण्याची भूमिका कायम निभावावी लागते. थकवा, अपयश, भीती, हे दाखवण्याची मुभा नसते. कारण समाजाला श्रीमंत माणसाचं दुःख दिसत नाही, फक्त त्याची संपत्ती दिसते. इथे आयुष्य शिकवतं की, पैसा भूमिका देतो, समाधान नाही.
या सगळ्या भूमिका पाहिल्या तर एक गोष्ट समान आहे, कोणीही आयुष्यात पूर्णपणे स्वतःसारखं जगत नाही. प्रत्येक जण कुठे ना कुठे स्वतःशी तडजोड करत असतो. आणि हीच तडजोड आयुष्याला खोल अर्थ देते. कारण जे आयुष्य सोपं असतं, ते फारसं शिकवत नाही; पण जे आयुष्य आपल्याला न शोभणाऱ्या भूमिका देतं, ते आपल्याला मोठं करतं.
हा लेख रोज वाचावा असं वाटावं, कारण प्रत्येक वाचनात तो वेगळा अर्थ सांगतो. आज अविवाहिताला तो जबाबदारी शिकवेल, उद्या विवाहिताला संयम, परवा विधवा-विदुराला आशा, गरीबाला आत्मविश्वास आणि श्रीमंताला नम्रता. आयुष्याचा हा अनियंत्रित चित्रपट कधी आनंदी, कधी दुःखी, कधी थकवणारा असतो… पण शेवटी एकच शिकवतो, भूमिका कुठलीही असो, अभिनय प्रामाणिक असला पाहिजे.
कारण पडद्यावर भूमिका बदलतात, पण पडदा खाली गेल्यावर उरतो तो माणूस… आणि तो माणूस स्वतःशी प्रामाणिक असेल, तर आयुष्य नावाचा चित्रपट सार्थ ठरतो.
लेखक: सुनिल जाधव पुणे, 9359850065, topsunil@gmail.com
Download the app
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने, आजच ईरा app इंस्टॉल करा