सॅनिटरी पॅड

संध्याकाळची वेळ होती. रस्त्यावर हलकी गर्दी, मेडिकल स्टोअरमध्ये नेहमीसारखी लगबग. मयुरी मेडिकलच्या काउंटरसमोर उभी होती, पण तिचा आवाज बाहेर येत नव्हता. हातात मोबाईल घट्ट पकडलेला, डोळे खाली. काउंटरवर उभ्या असलेल्या मुलाने एकदा तिच्याकडे पाहिलं.
“काय हवं मॅडम?”
तो सहजपणे विचारला.
मयुरीनं आजूबाजूला नजर टाकली. ओळखीचं कोणी दिसलं नाही ना, याची खात्री करून तिनं हळूच म्हटलं,
“तो… पॅड…”
आवाज इतका हळू होता की मुलाला नीट ऐकूच आला नाही.
“काय?” तो थोडा मोठ्याने म्हणाला.
मयुरीच्या गालांवर लाजेची छटा पसरली.
“सॅनिटरी पॅड,” तिनं पुन्हा हळूच उच्चारलं.
मुलानं पॅकेट काढून दिलं.
“कोणता हवा मॅडम?”
हा प्रश्न ऐकताच मयुरी अजूनच गडबडली. तिनं पटकन नाव सांगितलं. मुलानं पॅड कागदात नीट गुंडाळून दिला. मयुरीनं पैसे दिले आणि जणू काही मोठा अपराध करून बाहेर पडतेय अशा घाईत दुकानाबाहेर आली.
बाहेर तिचा पती, अमोल उभा होता.
“इतका वेळ का लागला?”
त्याने सहज विचारलं.
मयुरीनं पिशवी घट्ट पकडली.
“काही नाही,” असं म्हणत तिनं विषय बदलला.
रात्री घरी जेवणानंतर मयुरी वेदनेनं कळवळत होती. पोट दुखत होतं, अंग दुखत होतं, पण चेहऱ्यावर शांतपणा. अमोल तिच्याकडे पाहत होता. काहीतरी अस्वस्थ वाटत होतं त्याला.
“मयुरी, त्रास होतोय ना?”
तो हळूच म्हणाला.
ती काही बोलली नाही. फक्त मान हलवली.
“तू मला सांगत का नाहीस? हे काही लपवायचं कारण आहे का?”
अमोलचा आवाज थोडा गंभीर झाला.
मयुरीनं खोल श्वास घेतला.
“लाज वाटते अमोल… मेडिकलमध्ये पॅड घेताना पण आजही लाज वाटते. तू बाहेर उभा होतास म्हणून मीच आत गेले. तुला सांगावंसंही वाटलं नाही.”
अमोल काही क्षण गप्प राहिला. त्याच्या डोळ्यांसमोर आईचा चेहरा आला. तिनंही आयुष्यभर हे सगळं शांतपणे सहन केलं होतं. कधी बोललीच नव्हती.
“मयुरी,” तो शांतपणे म्हणाला,
“मला एक सांग. माझा जन्म कसा झाला?”
ती गोंधळली.
“म्हणजे?”
“माझा जन्मही तुझ्यासारख्या एका स्त्रीच्या शरीरातूनच झाला. तिच्या मासिक पाळीनंतरच. मग ज्या प्रक्रियेमुळे मी जन्मलो, त्याबद्दल लाज का?”
मयुरी गप्प झाली. डोळ्यांत पाणी तरळलं.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी अमोल ऑफिसला जाताना थांबला.
“आज मी मेडिकलमध्ये जाणार आहे,” तो म्हणाला.
“कशासाठी?”
मयुरीनं आश्चर्यानं विचारलं.
“पॅड आणायला.”
ती अवाक् झाली.
“अमोल, लोक पाहतील…”
तो हसला.
“लोक काय पाहतील? एक पुरुष जबाबदारी घेतोय हेच ना?”
सायंकाळी अमोल घरी आला. हातात मेडिकलची पिशवी होती. त्यानं ती मयुरीसमोर ठेवली.
“हे बघ. आज कोणतीही लाज वाटली नाही. उलट अभिमान वाटला.”
मयुरीनं पिशवी उघडली. पॅडचं पॅकेट होतं. साधं… पण त्या क्षणी तिच्यासाठी ते खूप मोठं होतं.
“अमोल,” ती थरथरत्या आवाजात म्हणाली,
“आज मला पहिल्यांदा वाटलं की माझं दुखणं माझं एकट्याचं नाही.”
अमोलनं तिचा हात धरला.
“कारण ते एकट्याचं नाहीच. हा स्त्रीचा नाही, माणसाचा विषय आहे.”
त्या रात्री मयुरी शांत झोपली. वेदना होत्या, पण मनावरचं ओझं हलकं झालं होतं. आणि त्या छोट्याशा मेडिकल पिशवीनं त्यांच्या घरात एक मोठा बदल घडवला होता.
कारण बदल कधी मोठ्या आंदोलनातून नाही, तर छोट्या समजुतीतून सुरू होतो.