स्वप्नांची नवी वीण भाग १
"अहो ऐकताय का ? जरा इकडे येता का ? "
मंदाकिनीबाईंनी चाचरतच बेडरूमच्या दिशेने आवाज दिला. विनायकराव वर्तमानपत्र वाचण्यात मग्न होते. निवृत्तीनंतरही त्यांचा दरारा घरात तसाच होता. त्यांनी चष्म्याच्या वरून मंदाकिनींकडे पाहिलं.
" काय झालं ? एवढ्या जोरात ओरडायला काय झालंय ? शांत बसवत नाही का ? "
मंदाकिनीबाई जवळ आल्या. त्यांच्या हातात एक छोटी चिठ्ठी होती, ज्यावर त्यांच्या भावाच्या मुलाच्या लग्नाची तारीख आणि तपशील होता.
" ते... धाकल्या भावाच्या, अविनाशच्या मुलाचं लग्न आहे पुढच्या महिन्यात. साताऱ्याला जायला हवं."
" मग जा की. कोणी अडवलंय ? मी ही येणारच आहे. स्वराज आणि रागिणीलाही सांगेन सुट्टी काढायला." विनायकराव पुन्हा वर्तमानपत्रात डोकं खुपसून म्हणाले.
मंदाकिनीबाईंच्या गळ्यात शंभर शब्द अडकले होते. त्या कशाबशा म्हणाल्या,
" लग्न आहे तर आहेर-पाणी करायला हवं ना ? मला वाटलं होतं भावाचा मोठा मुलगा आहे, तर त्याला एखादी सोन्याची अंगठी आणि वहिनीला चांगली साडी..."
विनायकरावांनी वर्तमानपत्र बाजूला झटकलं. त्यांचा चेहरा कडक झाला.
"सोन्याची अंगठी ? आणि साडी ? तुला पैशांची किंमत कळते का मंदा ? घर कसं चालतंय माहिती आहे ? तुझ्या सगळ्या गरजा मी पूर्ण करतोय की नाही ? तुला कधी फाटकी साडी नेसायला लावली का ? की उपाशी ठेवलं ? "
" तसं नाही हो, पण स्वतःच्या हाताने काही तरी द्यावं असं वाटतं..." मंदाकिनीबाईंचा आवाज खाली गेला.
" तुझ्या हातात पैसे देऊन काय करायचं ? तुला दोन रुपयांची अक्कल नाहीये आणि चालली आहेस पैसे उधळायला. स्वतः कधी एक रुपया कमवला आहेस का आयुष्यात ? सगळं आयुष्य माझ्या कमाईवर बसून खाल्लं आणि आता मोठ्या बाता मारतेयस. आहेर करायचा आहे ना ? मग हे घे पाचशे रुपये. एवढंच मिळेल. यापेक्षा जास्त अपेक्षा ठेवू नकोस." विनायकरावांनी खिशातून पाचशेची एक नोट काढून त्यांच्या समोर टेबलावर भिरकावली.
मंदाकिनीबाईंच्या डोळ्यांत पाणी आलं. त्या पाचशे रुपयांच्या नोटेकडे त्या अशा पाहत होत्या जणू तो त्यांचा अपमान होता. आता साठ वर्ष वय झालं, पण आजही स्वतःच्या भाच्याला काय द्यायचं यासाठी त्यांना या माणसापुढे हात पसरावे लागत होते. तोच अधिकारवाणीचा आवाज आणि तोच तुच्छ भाव.
नेमकी त्याच वेळी रागिणी घरी आली होती. ती ऑफिसला जाताना डबा विसरली होती, म्हणून घाईघाईत परतली होती. दारातून आत शिरतानाच तिने हे संवाद ऐकले आणि तिची पावलं तिथेच थबकली. समोरचं दृश्य पाहून ती सुन्न झाली. बाहेरून आदर्श वाटणारे तिचे सासरे आतून एवढे '
कठोर असतील याची तिने कल्पनाही केली नव्हती.
कठोर असतील याची तिने कल्पनाही केली नव्हती.
तिने पाहिलं, मंदाकिनीबाईंनी ते पाचशे रुपये गुपचूप उचलले आणि त्या स्वयंपाकघरात निघून गेल्या. रागिणीला आत जाण्याची हिंमत झाली नाही. ती तशीच मागे फिरली. दिवसभर ऑफिसमध्ये तिचं लक्ष कामात लागत नव्हतं. तिला सतत सासूबाईंचा तो अपमानित चेहरा आठवत होता.
संध्याकाळी रागिणी घरी आली तेव्हा घर अगदी शांत होतं. स्वराजही कामावरून आला होता. रागिणीने चहा घेताना सासूबाईंच्या हाताकडे पाहिलं. त्या कोपऱ्यात बसून खूप सुंदर विणकाम करत होत्या. त्या एक छोटी स्वेटरची टोपी विणत होत्या. त्यांचे हात इतक्या वेगाने आणि सफाईने चालत होते की रागिणी बघतच राहिली.
तिला एक शक्कल सुचली. तिने मनातल्या मनात ठरवलं की, आईंना केवळ पैसे देऊन चालणार नाही, तर त्यांना त्यांचा हरवलेला सन्मान परत मिळवून द्यायला हवा.
रात्री रागिणी स्वराजशी बोलली.
" स्वराज, तुला कधी जाणवलंय का की आईंच्या हातात कधीच पैसे नसतात ? "
स्वराज आश्चर्याने म्हणाला,
" अगं, पण बाबा आहेत ना. ते सगळं बघतात. आईला कशाची गरज पडते ? तिला जे हवं ते बाबा आणून देतातच की."
स्वराज आश्चर्याने म्हणाला,
" अगं, पण बाबा आहेत ना. ते सगळं बघतात. आईला कशाची गरज पडते ? तिला जे हवं ते बाबा आणून देतातच की."
रागिणी म्हणाली,
" स्वराज, वस्तू मिळणं आणि अधिकार असणं यात खूप फरक आहे.
आज आईंना भावाच्या मुलाला आहेर करण्यासाठी बाबांकडे भीक मागावी लागली. बाबांनी त्यांना अक्कल नाही असं म्हटलं. तुला वाटतं का हे बरोबर आहे ?
तू आणि मी दोघं कमावतो, पण आपण आईच्या हातात कधी पैसे दिलेत का, ज्याचा हिशोब तिला कुणालाही द्यावा लागणार नाही ? "
" स्वराज, वस्तू मिळणं आणि अधिकार असणं यात खूप फरक आहे.
आज आईंना भावाच्या मुलाला आहेर करण्यासाठी बाबांकडे भीक मागावी लागली. बाबांनी त्यांना अक्कल नाही असं म्हटलं. तुला वाटतं का हे बरोबर आहे ?
तू आणि मी दोघं कमावतो, पण आपण आईच्या हातात कधी पैसे दिलेत का, ज्याचा हिशोब तिला कुणालाही द्यावा लागणार नाही ? "
स्वराज शांत झाला. त्याला आपली चूक उमजली होती. त्याने कधी या बाजूने विचारच केला नव्हता.
" रागिणी, तू म्हणतेयस ते खरं आहे. मी बाबांवर सगळं सोडून मोकळा झालो होतो. पण आता काय करायचं ? " रागिणी हसून म्हणाली,
" उद्यापासून मी एक प्रयोग करणार आहे. फक्त तू मला साथ दे."
दुसऱ्या दिवशी रागिणी सासूबाईंकडे गेली आणि म्हणाली,
" आई, तुमचे हे विणकाम किती सुंदर आहे ! माझ्या एका मैत्रिणीला तिच्या बाळासाठी असेच विणलेले कपडे हवे आहेत. तुम्ही करून द्याल का ? ती त्याचे पैसेही देणार आहे." मंदाकिनीबाई चपापल्या.
" अगं, मला कुठे जमणार हे विकायला ? आणि तुझे बाबा काय म्हणतील ? "
" बाबांना काही सांगायची गरज नाही. हे तुमचं कसब आहे, आई. तुम्ही फक्त हो म्हणा." रागिणीने त्यांचा हात हातात घेऊन विश्वासाने सांगितलं.
मंदाकिनीबाईंच्या मनात भीती आणि आशा अशा दोन्ही भावना दाटून आल्या होत्या. साठाव्या वर्षी त्यांच्या आयुष्यातलं एक नवीन प्रकरण सुरू होणार होतं, ज्याची पहिली ओळ रागिणीने लिहिली होती.
क्रमशः
Download the app
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने, आजच ईरा app इंस्टॉल करा