स्वामी विवेकानंद आणि आजचा युवक

स्वामी विवेकानंदांचे युवकविषयक विचार आणि आजचा युवक : एक चिंतन
स्वामी विवेकानंद हे युवकांचे महान मार्गदर्शक होते. त्यांना ठाम विश्वास होता की राष्ट्राचे भविष्य युवकांच्या हातात आहे. म्हणूनच त्यांच्या विचारांचा केंद्रबिंदू युवकच होता. ते म्हणतात —
“मला शंभर बलवान, निर्भय तरुण द्या, मी भारताचा कायापालट करीन.”
विवेकानंदांच्या दृष्टीतील युवक हा शारीरिकदृष्ट्या सक्षम, मानसिकदृष्ट्या निर्भय, आत्मविश्वासाने परिपूर्ण आणि समाजाभिमुख असलेला होता. युवकांनी स्वतःवर विश्वास ठेवावा, हा त्यांचा आग्रह होता.आजचा युवक आधुनिक तंत्रज्ञानाने वेढलेला आहे. माहिती मुबलक आहे, संधीही आहेत; मात्र त्याचबरोबर असुरक्षितता, स्पर्धेचा ताण, नैराश्य आणि गोंधळ वाढलेला दिसतो. सोशल मीडियामुळे तो जगाशी जोडलेला असला, तरी स्वतःपासून दूर जातो आहे. विवेकानंदांनी अशा मानसिकतेबाबत आधीच इशारा दिला होता —
आजचा युवक आधुनिक तंत्रज्ञानाने वेढलेला आहे. माहिती मुबलक आहे, संधीही आहेत; मात्र त्याचबरोबर असुरक्षितता, स्पर्धेचा ताण, नैराश्य आणि गोंधळ वाढलेला दिसतो. सोशल मीडियामुळे तो जगाशी जोडलेला असला, तरी स्वतःपासून दूर जातो आहे. विवेकानंदांनी अशा मानसिकतेबाबत आधीच इशारा दिला होता —
“उठा, जागे व्हा आणि ध्येय गाठेपर्यंत थांबू नका.”
ते युवकांना एकाच ध्येयावर लक्ष केंद्रित करण्याचा सल्ला देतात.
“एक कल्पना घ्या, तिलाच जीवन बनवा,” हा त्यांचा संदेश आज अधिकच महत्त्वाचा ठरतो.
निष्कर्षतः, आजचा युवक जर विवेकानंदांचे निर्भयता, आत्मविश्वास आणि आत्मशक्तीचे विचार आत्मसात करेल, तर तो स्वतःचा आणि देशाचाही भविष्यकाळ उज्ज्वल करू शकेल. कारण,
“तुम्ही जे विचार करता, तेच तुम्ही बनता.”
आजचा युवक केवळ करिअरपुरताच मर्यादित न राहता समाजाप्रती जबाबदार असावा, अशी विवेकानंदांची अपेक्षा होती. ते स्पष्टपणे सांगतात —
“जो स्वतःसाठी जगतो, तो खरोखर जगत नाही.”
आज मात्र अनेक युवक व्यक्तिगत यशातच समाधान मानताना दिसतात. सामाजिक संवेदनशीलता, सहकार्य आणि मूल्याधिष्ठित विचार कमी होत चालले आहेत. विवेकानंद मात्र युवकांना सेवाभावाची दिशा दाखवतात.
“मानवसेवेतच ईश्वरसेवा आहे,” हा त्यांचा विचार युवकांना आत्मकेंद्रिततेतून बाहेर काढतो.
शिक्षणाबाबतही त्यांची भूमिका स्पष्ट होती. पुस्तकी ज्ञानापेक्षा चारित्र्य घडवणारे शिक्षण महत्त्वाचे आहे, असे ते म्हणतात.
म्हणूनच आजच्या युवकांनी विवेकानंदांचे विचार केवळ वाचून नव्हे, तर जगून दाखवले, तरच सशक्त, संवेदनशील आणि आत्मनिर्भर भारत घडू शकेल.