परिपूर्ण नसूनही खास

आपण लहानपणापासून एक गोष्ट ऐकत मोठे होतो की परिपूर्ण व्हा, चूक करू नका, सगळं नीट करा, इतरांपेक्षा चांगले ठरा, कारण समाजाला अपूर्ण माणसं चालत नाहीत, आणि हळूहळू ही शिकवण आपल्या मनात इतकी खोल बसते की आपण स्वतःला माणूस म्हणून स्वीकारण्याआधी “परिपूर्णतेच्या निकषांवर” तपासायला लागतो. आपण ज्या क्षणी चुकतो, थांबतो, गोंधळतो किंवा थकतो, त्या क्षणी स्वतःलाच कमी लेखायला सुरुवात करतो, कारण आपल्या मनात असं ठसवलेलं असतं की खास व्हायचं असेल तर परिपूर्ण असायलाच हवं. पण खरं आयुष्य तसं नसतं. खरं आयुष्य म्हणजे चुका, अपयश, थांबे, पुन्हा उभं राहणं, शिकणं आणि बदलत राहणं. तरीही आपण स्वतःकडे पाहताना हा वास्तवाचा चष्मा वापरत नाही, आपण तुलना करतो, मोजतो, स्वतःला इतरांपेक्षा कमी ठरवतो, आणि विसरतो की प्रत्येक माणूस वेगळा आहे, प्रत्येकाचा प्रवास वेगळा आहे, आणि म्हणूनच प्रत्येकाचं खासपण वेगळं आहे. परिपूर्ण नसणं म्हणजे अपयश नाही, ते माणूस असल्याचं लक्षण आहे. आपण थकतो कारण आपण प्रयत्न करतो, आपण गोंधळतो कारण आपण विचार करतो, आपण चुकतो कारण आपण निर्णय घेतो, आणि ही सगळी लक्षणं कमजोरीची नाहीत तर जिवंत असण्याची आहेत. पण समाज आपल्याला हे शिकवत नाही. समाज आपल्याला सतत सांगतो की यशस्वी दिसा, मजबूत दिसा, आत्मविश्वास दाखवा, आणि जर कधी तुमचं मन डळमळलं तर ते लपवा. त्यामुळे आपण हळूहळू स्वतःपासून दूर जातो. आपण आपल्या अपूर्णतेला शत्रू समजू लागतो, जणू तीच आपल्याला मागे खेचते आहे. पण सत्य असं आहे की अपूर्णतेमुळेच आपण माणूस राहतो. परिपूर्णतेच्या मागे धावताना माणूस यांत्रिक होतो, भावना गमावतो, आणि स्वतःशी प्रामाणिक राहू शकत नाही. आज अनेक लोक बाहेरून परिपूर्ण दिसतात—योग्य करिअर, नीट नाती, ठरलेलं आयुष्य—पण आतून ते तुटलेले असतात, कारण त्यांनी स्वतःला कधी स्वीकारलेलंच नसतं. त्यांनी स्वतःला सतत सुधारण्याच्या नावाखाली नाकारलेलं असतं. परिपूर्ण नसूनही खास असणं म्हणजे स्वतःच्या मर्यादा ओळखूनही स्वतःला कमी न समजणं. म्हणजे आपल्याकडे जे आहे त्याच्यात समाधान शोधणं, आणि जे नाही त्यासाठी स्वतःला दोष न देणं. आपण ज्या गोष्टीत कमी आहोत, त्याच गोष्टी आपल्याला संवेदनशील, समजूतदार आणि माणूस बनवतात. आयुष्यात प्रत्येक जण वेगळ्या टप्प्यावर असतो, वेगळ्या गतीने चाललेला असतो, पण आपण मात्र स्वतःला इतरांच्या वेळापत्रकावर मोजतो. त्यामुळे आपल्याला कायम उशीर झाल्यासारखं वाटतं. हेच अपूर्णतेचं ओझं बनतं. पण जर आपण थांबून पाहिलं तर लक्षात येईल की आपण जिथे आहोत, ते तिथे पोहोचण्यासाठी आपण खूप काही सहन केलं आहे. प्रत्येक माणसाची कहाणी वेगळी असते, आणि त्या कहाणीला परिपूर्ण असण्याची गरज नसते; ती खरी असणं महत्त्वाचं असतं. आपण स्वतःला जेव्हा स्वीकारतो, तेव्हा आपल्याला स्वतःशी भांडावं लागत नाही. स्वतःशी भांडत राहिलं की आयुष्य सतत तणावात जातं. स्वतःला माफ करणं, स्वतःच्या चुका मान्य करणं, आणि तरीही स्वतःला किंमत देणं ही मोठी ताकद आहे. परिपूर्ण नसूनही खास असणं म्हणजे प्रत्येक वेळी जिंकणं नाही, तर पडून पुन्हा उभं राहण्याची तयारी ठेवणं. आपण जितकं स्वतःला नाकारतो, तितकं आपलं आयुष्य कठीण होत जातं. आणि जितकं स्वतःला स्वीकारतो, तितकं आयुष्य हलकं होतं. समाज आपल्याला सतत सांगतो की अजून चांगलं व्हा, अजून पुढे जा, अजून बदल करा, पण कधीच सांगत नाही की तू जसा आहेस तसाही पुरेसा आहेस. ही जाणीव उशिरा येते, पण जेव्हा येते तेव्हा मन शांत होतं. कारण मग आपण स्वतःशी लढणं थांबवतो. अपूर्णतेला कवटाळणं म्हणजे आळशी होणं नाही; ते स्वतःवर दया दाखवणं आहे. परिपूर्णतेचा हट्ट सोडला की माणूस मोकळा श्वास घेतो. आयुष्य स्पर्धा न राहता प्रवास बनतं. आपण स्वतःला जसा आहोत तसा स्वीकारतो, तेव्हा इतरांनाही स्वीकारायला शिकतो. कारण जो स्वतःशी कठोर असतो, तो इतरांशीही नकळत कठोर होतो. परिपूर्ण नसूनही खास असणं म्हणजे स्वतःच्या मूल्याची जाणीव असणं. आपली किंमत आपण किती चुकतो यावर ठरत नाही, तर आपण किती प्रामाणिक आहोत यावर ठरते. आपण स्वतःशी प्रामाणिक राहिलो, तर अपूर्णतेतही सौंदर्य दिसतं. आणि खरं तर प्रत्येक masterpiece पूर्ण नसतो; त्यातही रेषा तुटलेल्या असतात, रंग वेगळे असतात, पण त्याच गोष्टी त्याला खास बनवतात. माणसाचंही तसंच आहे. आपण परिपूर्ण नसूनही खास आहोत, कारण आपण प्रयत्न करतो, शिकतो, बदलतो, आणि तरीही स्वतःला हरवू नये म्हणून झगडतो. हेच खरं सौंदर्य आहे.